چرا بررسی فشار خون مهم است؟
فشار خون بالا یکی از شایعترین مشکلات سلامت است و در بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت باشد. در صورت کنترل نشدن، فشار خون بالا میتواند به اندامهای مهم بدن مانند قلب، مغز، کلیهها و چشمها آسیب برساند. به همین دلیل اندازهگیری منظم فشار خون و پیگیری آن اهمیت زیادی دارد.
بررسی و غربالگری روتین فشار خون
همه افراد بالای ۱۸ سال باید فشار خون خود را بهصورت منظم بررسی کنند. فاصله زمانی استاندارد برای این بررسیها:
• فشار خون طبیعی (کمتر از ۱۲۰ روی ۸۰): یک بار در سال
• فشار خون افزایشیافته (سیستولیک ۱۲۰ تا ۱۲۹) یا وجود عوامل خطری (مثل چاقی):هر ۳ تا ۶ ماه
اندازهگیری فشار خون در منزل
اندازهگیری فشار خون در مطب پزشک یا درمانگاه و همچنین در منزل اهمیت زیادی دارد. اندازهگیری منظم فشار خون در منزل میتواند به تشخیص زودهنگام فشار خون بالا و ارزیابی بهتر وضعیت فرد کمک کند.
تعداد دفعات اندازهگیری در منزل ممکن است بسته به شرایط هر فرد متفاوت باشد، اما در بسیاری از موارد برای بررسی دقیقتر توصیه میشود در مجموع حدود ۱۲ تا ۱۴ بار در هفته فشار خون اندازهگیری شود؛ معمولاً دو نوبت در روز (صبح و عصر).
برای اندازهگیری دقیقتر:
• قبل از اندازهگیری ۳ تا ۵ دقیقه آرام بنشینید
• فشار خون را یک بار اندازهگیری کنید و حدود یک دقیقه بعد دوباره تکرار کنید .
• نتایج اندازهگیریها را یادداشت کنید تا پزشک بتواند آنها را بررسی کند.
محدودههای فشار خون
فشار خون به صورت دو عدد بیان میشود. عدد اول فشار سیستولیک (فشار هنگام انقباض قلب) و عدد دوم فشار دیاستولیک (فشار هنگام استراحت قلب) است.
محدودههای فشار خون به طور کلی به صورت زیر در نظر گرفته میشوند:
• طبیعی: کمتر از ۱۲۰ روی ۸۰
• افزایشیافته: سیستولیک ۱۲۰ تا ۱۲۹ و دیاستولیک کمتر از ۸۰
• مرحله ۱ فشار خون بالا: سیستولیک ۱۳۰ تا ۱۳۹ یا دیاستولیک ۸۰ تا ۸۹
• مرحله ۲ فشار خون بالا: سیستولیک ۱۴۰ یا بیشتر یا دیاستولیک ۹۰ یا بیشتر
اگر یکی از این دو عدد در محدوده بالاتری قرار داشته باشد، همان مرحله برای فشار خون در نظر گرفته میشود.
اقداماتی که به کنترل فشار خون کمک میکنند
در بسیاری از افراد، تغییر در سبک زندگی میتواند نقش مهمی در کنترل فشار خون داشته باشد. اقدامات زیر معمولاً توصیه میشوند:
- کاهش وزن در صورت اضافه وزن
- پیروی از رژیم غذایی سالم با مصرف بیشتر میوهها، سبزیجات و غذاهای کمچرب
- کاهش مصرف نمک در رژیم غذایی
- انجام فعالیت بدنی منظم (حداقل حدود ۳۰ دقیقه در بیشتر روزهای هفته)
- محدود کردن مصرف الکل
- ترک سیگار
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- اگر در اندازهگیریهای منزل، فشار خون شما به طور مکرر بالاتر از حد طبیعی باشد، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
- اگر فشار خون خیلی بالا باشد (بالاتر از حدی که پزشک برای شما مشخص کرده است)، لازم است برای بررسی بیشتر به مطب یا درمانگاه مراجعه کنید.
- اگر فشار خون کمی بالاتر از حد طبیعی باشد، معمولاً پزشک توصیه میکند اندازهگیری فشار خون را برای چند روز ادامه دهید و نتایج را برای بررسی در اختیار پزشک قرار دهید.
وضعیتهای اورژانسی مرتبط با فشار خون
گاهی ممکن است فشار خون به طور شدید افزایش پیدا کند. در این شرایط دو وضعیت ممکن است رخ دهد:
اورژانس فشار خون (Hypertensive Emergency)
این وضعیت معمولاً زمانی رخ میدهد که فشار خون حدود ۱۸۰ روی ۱۲۰ میلیمتر جیوه یا بیشتر باشد و همزمان علائمی از آسیب به اندامهای مهم بدن ایجاد شود. این اندامها میتوانند شامل مغز، قلب، کلیهها یا چشمها باشند.
علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
• سردرد شدید
• گیجی یا کاهش سطح هوشیاری
• تشنج
• اختلال بینایی
• ضعف یا بیحسی ناگهانی صورت یا اندامها (علائم سکته مغزی)
• درد قفسه سینه
• تنگی نفس
• تهوع یا استفراغ شدید
• درد ناگهانی و شدید پشت
در این شرایط نیاز به مراجعه فوری به اورژانس و درمان بیمارستانی وجود دارد.
کاهش فشار خون در این حالت باید بهصورت کنترلشده و طی چند ساعت انجام شود تا از آسیب مغزی، قلبی یا کلیوی جلوگیری شود.
۲.فشار خون بسیار بالا بدون علامت (Hypertensive Urgency)
در برخی افراد ممکن است فشار خون ۱۸۰ روی ۱۲۰ یا بیشتر باشد اما علامتی از آسیب حاد به اندامها وجود نداشته و در برخی موارد فقط سردرد خفیف وجود داشته باشد. در این حالت نیز لازم است فرد در اسرع وقت توسط پزشک ارزیابی شود. معمولاً در این وضعیت فشار خون به صورت تدریجی طی ساعتها تا چند روز کاهش داده میشود.
پیگیری پس از درمان
پس از برطرف شدن مرحله بحرانی، پیگیری منظم اهمیت زیادی دارد. برخی افراد ممکن است بدون پیگیری کافی دوباره دچار افزایش شدید فشار خون شوند. بنابراین مراجعه منظم طبق برنامه پزشک ضروری است.
آزمایشهای آزمایشگاهی و بررسیهای اولیه
در افراد مبتلا به فشار خون بالا، برای ارزیابی وضعیت عمومی بدن و بررسی عوارض احتمالی، انجام برخی آزمایشها توصیه میشود. این بررسیها معمولاً شامل موارد زیر است:
- اندازهگیری الکترولیتهای خون
- کراتینین خون برای بررسی عملکرد کلیه
- قند خون ناشتا
- آنالیز ادرار
- شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)
- هورمون محرک تیروئید (TSH)
- پروفایل چربی خون
- نوار قلب (ECG)
در برخی موارد ممکن است بررسیهای تکمیلی نیز انجام شود، مانند:
• نسبت آلبومین به کراتینین ادرار
• اکوکاردیوگرافی
نتیجهگیری
فشار خون بالا اغلب بدون علامت است، اما بیتوجهی به آن میتواند به عوارض جدی و ناگهانی منجر شود. اندازهگیری منظم فشار خون، پیگیری پزشکی، اصلاح شیوهی زندگی و شناخت موقعیتهای اورژانسی، نقش مهمی در پیشگیری از آسیبهای قلب، مغز و کلیه دارند. با آگاهی و پیگیری مستمر، میتوان از بروز بحرانهای فشار خون جلوگیری کرد و سلامت بلندمدت را حفظ نمود.
منابع:
• UpToDate: Patient education: High blood pressure in adults (The Basics)
• UpToDate: Patient education: Controlling your blood pressure through lifestyle (The Basics)
• UpToDate: Overview of hypertension in adults
