غربالگری سرطان پروستات چیست؟
غربالگری سرطان پروستات با استفاده از آزمایش PSA و معاینه پزشک میتواند بیماری را پیش از بروز علائم شناسایی کند. در این مقاله به سؤالات رایج درباره زمان انجام غربالگری، افراد پرخطر و مزایای تشخیص زودهنگام پاسخ دادهایم.
پروستات چیست و چرا اهمیت دارد؟
پروستات غدهای کوچک در زیر مثانه مردان است که بخشی از مایع منی را تولید میکند. با افزایش سن، احتمال بزرگ شدن پروستات یا بروز سرطان پروستات بیشتر میشود.
بسیاری از مردان در مراحل اولیه سرطان پروستات هیچ علامتی ندارند. به همین دلیل در برخی افراد، انجام غربالگری میتواند به تشخیص زودهنگام بیماری کمک کند.
غربالگری سرطان پروستات چیست؟
غربالگری به معنای انجام آزمایش در افرادی است که هنوز علامتی از بیماری ندارند. هدف از غربالگری سرطان پروستات، شناسایی موارد احتمالی سرطان پیش از ایجاد علائم یا انتشار بیماری است.
مهمترین نکته این است که آزمایش غربالگری به تنهایی تشخیص قطعی سرطان محسوب نمیشود. در واقع غربالگری فقط مشخص میکند که آیا فرد به بررسیهای بیشتری نیاز دارد یا خیر.
از چه سنی باید غربالگری را شروع کرد؟
بر اساس توصیههای انجمن سرطان آمریکا (ACS)، سن شروع غربالگری به میزان خطر فرد بستگی دارد:
مردان با خطر معمولی
- شروع گفتگو درباره غربالگری از ۵۰ سالگی
مردان پرخطر
اگر پدر یا برادر شما قبل از ۶۵ سالگی به سرطان پروستات مبتلا شده باشد:
- شروع غربالگری از ۴۵ سالگی
مردان بسیار پرخطر
اگر بیش از یک خویشاوند درجه یک در سنین پایین مبتلا به سرطان پروستات شده باشند:
- شروع غربالگری از ۴۰ سالگی
قبل از انجام غربالگری، بهتر است فرد درباره مزایا و محدودیتهای آزمایش با پزشک خود مشورت کند.
معاینه انگشتی رکتوم (DRE) چیست؟
در این معاینه، پزشک از طریق مقعد قسمت پشتی غده پروستات را لمس میکند تا وجود سفتی، توده یا نامنظمی احتمالی را بررسی کند.
اگرچه امروزه آزمایش PSA نقش اصلی را در غربالگری دارد، اما در برخی شرایط DRE همچنان میتواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار پزشک قرار دهد.
غربالگری سرطان پروستات؛ چه کسانی باید آزمایش PSA انجام دهند؟
سرطان پروستات یکی از شایعترین سرطانها در مردان است. خوشبختانه بسیاری از موارد این بیماری رشد آهستهای دارند و در صورت تشخیص زودهنگام، درمان موفقیتآمیز آن امکانپذیر است. به همین دلیل آشنایی با روشهای غربالگری سرطان پروستات اهمیت زیادی دارد.
آزمایش PSA چیست؟
PSA یا آنتیژن اختصاصی پروستات پروتئینی است که توسط سلولهای پروستات تولید میشود. مقدار کمی از این ماده به طور طبیعی در خون وجود دارد و با یک آزمایش خون ساده قابل اندازهگیری است.
هرچه سطح PSA بالاتر باشد، احتمال وجود سرطان پروستات بیشتر میشود؛ اما بالا بودن PSA همیشه به معنای سرطان نیست.
تفسیر تقریبی PSA
- PSA کمتر از ۴ نانوگرم در میلیلیتر: احتمال سرطان حدود ۱۵ درصد
- PSA بین ۴ تا ۱۰: احتمال سرطان حدود ۲۵ درصد
- PSA بیشتر از ۱۰: احتمال سرطان بیش از ۵۰ درصد
نکته مهم این است که برخی مردان با PSA طبیعی نیز ممکن است سرطان داشته باشند و بسیاری از مردان با PSA بالا هرگز مبتلا به سرطان نباشند.
هر چند وقت یک بار باید آزمایش تکرار شود؟
در مردانی که تصمیم به غربالگری گرفتهاند:
- PSA کمتر از ۲.۵ نانوگرم در میلیلیتر: تکرار آزمایش هر دو سال یک بار
- PSA برابر یا بیشتر از ۲.۵ نانوگرم در میلیلیتر: تکرار سالانه آزمایش
PSA آزاد به کل (Free/Total PSA) چیست؟
گاهی پزشک برای تصمیمگیری بهتر از نسبت PSA آزاد به PSA کل استفاده میکند.
- کمتر از ۱۰ درصد: احتمال سرطان بیشتر بوده و معمولاً بیوپسی توصیه میشود.
- بین ۱۰ تا ۲۵ درصد: ممکن است انجام بیوپسی مدنظر قرار گیرد.
اگر PSA بالا باشد چه اتفاقی میافتد؟
بالا بودن PSA به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست.
پزشک ممکن است یکی از اقدامات زیر را پیشنهاد کند:
- تکرار آزمایش PSA پس از چند هفته تا یک ماه
- انجام MRI پروستات
- بررسیهای تکمیلی توسط متخصص اورولوژی
- بیوپسی پروستات در صورت نیاز
چه عواملی PSA را افزایش میدهند؟
موارد زیر میتوانند باعث افزایش PSA شوند:
- افزایش سن
- بزرگی خوشخیم پروستات (BPH)
- التهاب یا عفونت پروستات
- انزال در روزهای نزدیک به آزمایش
- دوچرخهسواری طولانیمدت
- برخی اقدامات اورولوژی
- مصرف تستوسترون
بنابراین بالا بودن PSA همیشه به معنای سرطان نیست.
چه عواملی PSA را کاهش میدهند؟
برخی داروها میتوانند PSA را کمتر از مقدار واقعی نشان دهند:
- فیناستراید
- دوتاستراید
- آسپرین
- استاتینها
- برخی دیورتیکهای تیازیدی
به همین دلیل باید پزشک را از تمام داروهای مصرفی خود مطلع کنید.
غربالگری سرطان پروستات، قدمی برای زندگی
مزایا و محدودیتهای غربالگری سرطان پروستات
مزایا
- تشخیص زودهنگام برخی سرطانهای مهم
- افزایش فرصت درمان مؤثر
- کاهش احتمال تشخیص بیماری در مراحل پیشرفته
محدودیت ها
- امکان نتایج مثبت کاذب
- اضطراب ناشی از نتایج غیرطبیعی
- احتمال انجام بیوپسی غیرضروری
- تشخیص برخی سرطانهای کمخطر که ممکن است هرگز مشکل جدی ایجاد نکنند
به همین دلیل تصمیمگیری درباره غربالگری باید با مشورت پزشک انجام شود.
