سرطان کولورکتال چیست؟
سرطان کولورکتال به بدخیمی در کولون (روده بزرگ) یا رکتوم (راست روده) گفته می شود.
علائم سرطان کولورکتال چیست؟
بیماری ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت بوده ، ولی در صورت بروز علائم، احتمال مشاهده هر یک از موارد زیر وجود دارد:
- درد شکم
- تغییر در اجابت مزاج
- خون در مدفوع
- احساس ضعف ، خستگی یا تنگی نفس
پولیپ چیست و چه انواعی دارد؟
پولیپ ها توده ها یا رشد های غیرطبیعی در دیواره داخلی روده هستند که در اکثر مواقع خوش خیم بوده ولی برخی از آن ها قابلیت تبدیل به سرطان دارند.
دو نوع شایع پولیپ ها که به طور معمول تشخیص داده می شوند شامل موارد زیر است (انواع دیگری از پولیپ ها وجود داشته که کمتر رایج می باشند) :
- پولیپ های آدنوماتوز(آدنوم ها): این نوع پولیپ ها می توانند با گذشت زمان به سرطان تبدیل شوند، این فرآیند پیشرفت در اکثر افراد حداقل 10 سال به طول می انجامد.
- پولیپ های هیپرپلاستیک: این پولیپ ها معمولأ کوچک بوده و پتانسیل بدخیم شدن ندارند.
چرا غربالگری سرطان کولورکتال اهمیت دارد؟
هدف اصلی غربالگری، تشخیص زودهنگام و پیشگیری از مرگ ناشی از این بیماری است.
بیشتر سرطان های کولورکتال از پولیپ های پیش سرطانی منشأ می گیرند. غربالگری امکان شناسایی و برداشتن این ضایعات را پیش از تبدیل شدن به سرطان فراهم می کند و در تشخیص بیماری در مراحل اولیه نقش مهمی دارد. انجام منظم غربالگری و برداشتن پولیپ ها می تواند خطر ابتلا به سرطان کولورکتال را تا 90 درصد (با انجام کولونوسکوپی) کاهش دهد.
غربالگری از چه سنی باید آغاز شود؟
تمام افراد باید غربالگری را از سن 45 سالگی آغاز کنند. البته گاهی به افراد پرخطر (بسته به میزان خطر)، انجام غربالگری زودتر و با فواصل کوتاه تر توصیه می شود.
روش های مختلف برای غربالگری سرطان کولورکتال چیست؟
روش های غربالگری شامل موارد زیر می باشد:
کولونوسکوپی:
این روش دقیق ترین روش بوده و در صورت مثبت بودن نتایج آزمایش های دیگر، برای پیگیری باید کولونوسکوپی انجام شود.
سیگموئیدوسکوپی:
فقط قسمت انتهایی روده بزرگ (کولون نزولی) و رکتوم را بررسی می کند.
سی تی کولونوگرافی (CTC ):
روش غیر تهاجمی با استفاده از سی تی اسکن و اشعه ایکس برای بازسازی تصاویر روده
آزمایش مدفوع:
: این تست ها غیر تهاجمی بوده و برای جستجوی خون مخفی و یا DNA غیر طبیعی انجام می شوند. انواع این تست ها شاملgFOBT (گایاک)، FIT ، FIT-DNA می باشند.
مثبت شدن هر یک از تست های مدفوع به معنای تشخیص قطعی سرطان کولورکتال نبوده، ولی فرد مورد نظر باید بلافاصله با انجام کولونوسکوپی توسط پزشک Follow-up شود. (به دلیل اینکه پولیپ ها به ندرت دچار خونریزی شده، آزمایش بررسی خون در مدفوع برای شناسایی پولیپ ها کمتر از سایر روش های غربالگری مفید می باشند.)
برنامه غربالگری سرطان کولورکتال به چه صورت است؟
برنامه و نوع غربالگری مناسب برای هر فرد، به شرایط هر فرد و میزان خطر ابتلا به سرطان کولورکتال بستگی دارد. در افراد با خطر متوسط، غربالگری به طور معمول به یکی از روش های زیر انجام می شود :
- کولونوسکوپی: هر 10 سال
- آزمایش مدفوع: به صورت سالانه با استفاده از تست گایاک یا FIT
- CT colonography (CTC): هر 5 سال
- سیگموئیدوسکوپی: هر 5 سال (با یا بدون انجام تست FIT مدفوع)
- آزمایش مدفوع به صورت FIT و DNA: هر 1 تا 3 سال
در اکثر افراد، غربالگری باید حداقل تا سن 75 سالگی (در صورت امید به زندگی حداقل 10 سال) ادامه یابد.
مهم ترین عوامل خطر سرطان کولورکتال چیست؟
- سن 45 سال به بالا (خطر ابتلا با افزایش سن افزایش یافته و به همین دلیل غربالگری برای تمام افراد 45 سال به بالا توصیه شده، حتی اگر فرد عوامل خطر دیگری نداشته باشد.)
- رژیم غذایی کم فیبر، پرچرب و سرشار از گوشت قرمز یا فرآوری شده
- چاقی و کم تحرکی
- مصرف سیگار و الکل
در افراد دارای ریسک فاکتور های زیر به دلیل افزایش قابل توجه خطر ابتلا، توصیه می شود که غربالگری زودتر از افراد با خطر متوسط شروع شود:
- سندرم های ژنتیکی خانوادگی که به طور کلی نادر بوده و دو سندرم شایع شامل پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP) و سندرم لینچ (سرطان کولورکتال غیرپولیپوز ارثی HNPCC) می باشند.
- سابقه شخصی یا خانوادگی پولیپ یا سرطان کولورکتال
- بیماری های التهابی روده (افراد مبتلا به بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو)
روش های پیشگیری از سرطان کولورکتال چیست؟
اصلاح سبک زندگی می تواند خطر ابتلا را کاهش دهد:
- رژیم غذایی مناسب (کم چرب و پرفیبر و کاهش مصرف گوشت قرمز و فرآوری شده)
- افزایش فعالیت بدنی و حفظ وزن مناسب
- خودداری از مصرف سیگار و الکل
- مصرف آسپرین (برای پیشگیری از بیماری های قلبی عروقی که ممکن است گاهی خطر ابتلا به سرطان کولورکتال را نیز کاهش دهد، اما مصرف آن حتما باید با مشورت و تحت نظر پزشک انجام شود.)
سرطان کولورکتال چگونه درمان می شود؟
اکثر انواع سرطان کولورکتال با یک یا چند مورد از موارد زیر درمان می شوند:
- جراحی
- کموتراپی (شیمی درمانی)
- رادیوتراپی (پرتودرمانی)
جمع بندی
سرطان کولورکتال یکی از شایع ترین سرطان ها بوده که اغلب از پولیپ های بدون علامت آغاز می شود. از این رو شروع به موقع غربالگری و اصلاح شیوه زندگی، نقش کلیدی در پیشگیری از ابتلا و افزایش طول عمر دارد.
منابع:
UpToDate : Patient education : Screening for Colorectal cancer (Beyond the Basics)
UpToDate : Patient education : Colon and rectal cancer (The Basics)
