- 20 دی, 1402
- manager
- دیدگاه ها: 2
- مطالب پزشکی, آزمایشگاه ژنتیک
بررسی ژنتیک بیماری تب مدیترانهای (FMF)
تب مدیترانهای معروف به FMF يك بيماري ژنتيكي خود التهابی میباشد كه با تبهای مكرر و التهاب همراه با درد در شكم، سينه و مفاصل همراه است. خواستگاه اين بيماري ارثي ناحيه مديترانه و خاورميانه مي باشد. در بسیاری از مبتلايان، علائم بیماری قبل از سن 20 سالگی آغاز میگردد. شایعترین علامت در بیماران حملات مكرر تب و درد شکمی است. بیماری ناشي از جهش ژنتيكي در ژن MEFV مستقر بر روي کروموزوم 16 میباشد. در برخي مبتلايان اولين علامت بيماري عارضهای بنام میباشد که طي آن پروتئيني بنام آميلوئيد A كه به طور معمول در بدن يافت نمیشود بخصوص داخل کلیهها ساخته شده و تجمع مییابد كه نهایتاً منجر به التهاب و از کار افتادن کلیهها خواهد شد. نکته مهم آنکه درگیری قلب طی بیماری FMF بسیار نادر است؛ ولی بااینحال ممکن است با عوارض قلبی از جمله Pericarditis، آترسکلروز، بیماری شریان کرونری و یا نقص در عملکرد قلب همراه باشد.
طبقهبندی انواع بیماری FMF بر اساس الگوي توارث در خانوادهها
ژن عامل ايجاد اين بيماري معروف است به MEFV كه محصول اين ژن پروتئين Pyrin میباشد كه در سيستم ايمني بدن نقش دارد و هر گونه نقص در اين پروتئين میتواند با اختلالات خود ايمني در بدن همراه باشد، يعني سيستم ايمني، بدن را مثل يك عامل غريبه میشناسد و عليه بدن فعال میگردد. برخي جهشها در ژن MEFV مولد علائم شديدتري در بيمار خواهند بود درحالیکه برخي جهشهای ديگر ممكن است به علائم خفیفتری منجر شوند. دقیقاً مشخص نيست كه چيز عامل تحريك و بروز حملات تب و درد در بيماران است ولي استرسهای احساسي، دورههای قاعدگي، مجاورت با سرما، استرسهای فيزيكي از قبيل بیماریها يا آسیبهای بدني میتوانند محرك ايجاد حملات در فرد باشند.
آزمایش ژنتیک بیماری FMF برای چه کسانی لازم است؟
اگر چه علائم بالینی در فرد مبتلا، شک به بیماری FMF را زیاد میکند، اما بايد در نظر داشته باشيم كه بهجز بيماري FMF چندين بيماري نادر ارثي ديگر هم وجود دارند ملقب به Hereditary Recurrent Fever, HRF كه اينها نيز علائمي مشابه با FMF دارند كه بايد از يكديگر افتراق داده شوند. بر اين اساس ارزيابي اوليه جهت غربالگري بيماري FMF میتواند روشهای ساده آزمايشگاهي و غير ژنتيكي باشند از قبيل تهيه نمونه خون و ادرار فرد مبتلا دقیقاً زماني كه درگير علائم بيماري (حملات تب و درد) است؛ چون مقادير افزايش يافته گلبولهای سفيد در خون كه جزئي از سيستم ايمني بدن هستند و يا مقادير افزايش يافته پروتئين آميلوئيد A در ادرار به غربالگري بيماري كمك میکنند ولي نهایتاً تشخیص قطعی تنها با انجام آزمایش ژنتیک روی نمونه خون جهت بررسی جهشهای ژن MEFV میسر میگردد. نكته بسيار مهم آنكه دو نوع تست ژنتيكي براي تشخيص بيماري FMF وجود دارد، يكي بررسي قسمتي از ژن MEFV به منظور شناسايي جهشهای شايع كه هزينه انجام اين تست كمتر نيز میباشد و ديگري بررسي تمام ژن MEFV از ابتدا تا انتها به منظور شناسايي جهشهای شايع و نادر كه هزينه انجام اين تست بيشتر خواهد بود و آزمايشگاه ژنتيك درمانگاه ابن سينا با در اختيار داشتن تمامي الزامات مربوطه جهت انجام هر دو تست با بالاترين كيفيت آماده خدمات رساني خدمت خانوادههای محترم و پزشكان میباشد. نكته بسيار مهم آنكه براي بيماري FMF دو نوع الگوي توارث جداگانه در خانوادههای مختلف مطرح است، توارث اصلي و فراوانتر اين بيماري آتوزومي مغلوب است كه طي آن فرد مبتلا داراي دو جهش ژنتيكي در ژن MEFV است كه هر جهش را از يك والدش به ارث برده است، الگوي توارث ديگر كه نادرتر میباشد معروف است به توارث آتوزومي غالب كه در اين حالت فرد مبتلا تنها يك جهش ژنتيكي آنهم از يك والدش به ارث میبرد. دقت شود كه علائم بيماري در هر دو الگوي توارث مشابه است و تنها تفاوتهای اين دو الگوي توارث میتواند در مسير درمان و همچنين شانس انتقال بيماري به نسلهای بعدشان باشد كه شانس انتقال بيماري در الگوي توارث آتوزومي غالب بيشتر از نوع مغلوب است. بهطورکلی آزمایش ژنتیک FMF در موارد ذیل درخواست میگردد:
- شناسایی افراد مبتلا به بیماری که در این افراد هر دو نسخه ژن MEFV (در الگوي توارث مغلوب) يا تنها يك نسخه از اين ژن (در الگوي توارث غالب) داراي جهش ژنتيكي خواهد بود.
- شناسایی زوجین ناقل در مرحله پیش از بارداری. ناقلين بيماري FMF با توارث آتوزومي مغلوب بجای دو نسخه ژن MEFV سالم تنها دارای یک نسخه سالم از این ژن میباشند در نتیجه خودشان علامتی از بیماری را ندارند؛ ولی میتوانند در صورت ازدواج با فردی که ایشان هم ناقل باشد، بیماری را به نسل بعد منتقل کنند. بررسی زوجین ناقل بخصوص در صورت سابقه مثبت خانوادگی برای این بیماری اجباری خواهد بود.
- شناسایی جنین مبتلا هنگام بارداری با روش آمنیوسنتز و سپس آزمایش ژنتیک. توجه شود جنین حین بارداری وقتی نیاز به بررسی ژنتیک دارد که هر دو والد قبلاً آزمایش ژنتیک انجام دادهاند و مشخص شده که هر دو ناقل هستند.
سوالات متداول
بله داروي كلشي سين قادر به كاهش التهاب و همچنين جلوگيري از حملات تب و درد و جلوگيري از آميلوئيدوز در بدن میباشد كه تحت مشاوره پزشك دوز دارو بايد مشخص گردد. اثرات جانبي اين دارو عبارتاند از درد شكمي، حالت تهوع و اسهال. در بيماراني كه علائم بيماري توسط كلشي سين قابل كنترل نيست، داروي مهار كننده اينترلوكين 1 كه مهار كننده التهاب است از قبیل Canakinumab ممكن است مفيد باشد. در كل بر خلاف بيماري FMF با توارث آتوزومي مغلوب، درمان توسط كلشي سين براي مبتلايان با توارث آتوزومي غالب چندان مؤثر نخواهد بود و در عوض در آنها پاسخ مناسب به آنتیبادیهای عليه TNF-alpha گزارش شده است.
هر فرد دارای دو نسخه ژن MEFV است که اگر هر دو نسخه سالم باشد چنین فردی سالم و فاقد علائم بیماری است، اگر تنها یکی از دو نسخه ژن MEFV سالم و دیگری جهش یافته باشد چنین فردی يا ناقل (فاقد علامت) بيماري با توارث آتوزومي مغلوب است و يا مبتلا به فرم آتوزومي غالب بيماري كه در اين موارد سابقه خانوادگي و علائم باليني بسيار كمك كننده جهت افتراق خواهد بود و در پايان اگر هر دو نسخه ژن MEFV درگیر جهش باشد به چنین فردی مبتلا به فرم آتوزومي مغلوب اطلاق میگردد. بر این اساس اگر هر دو والد ناقل فرم آتوزومي مغلوب بيماري باشند، یک چهارم یا 25% فرزندانشان مبتلا، یک چهارم یا 25% سالم و 50% ناقل خواهند بود که در مجموع چون ناقل هم از نظر بروز علائم سالم محسوب میگردد پس 75% فرزندان دو والد ناقل مبتلا نخواهند بود در حالی که تنها 25% زادهها مبتلا میشوند. توجه شود كه در الگوی توارث آتوزومي غالب اگر تنها يكي از والدين مبتلا و ديگري سالم باشد شانس تولد فرزند بيمار 50% خواهد بود. جهت مشاوره دقیقتر و دريافت خدمات آزمايشگاه ژنتيك لطفاً با بخش ژنتيك درمانگاه ابن سينا در تماس باشيد.







2 دیدگاه ها